Fjárlögin og framtíðin

Lbs-Hbs útlánaborð

Fjárlagafrumvarp þessa hausts vekur háskólafólk til umhugsunar um framtíð vinnu þeirra í landinu. Hugurinn leitar ósjálfrátt til stöðu Landspítalans. Spítalinn er stundum talinn einstaklega illa staddur, en í raun endurspeglar hann þjónustu hins opinbera á liðnum árum. Á tímum góðæris fékk hann lítið auknar fjárframlögur sem hvergi dugðu fyrir sístækkandi hlutverki. Tæki og fasteignir héldu ekki í við auknar kröfur um þjónustu. Laun löðuðu ekki fólk til spítalans.

Á árinu 2008 varð örlítil breyting þegar fagfólk sem hafði farið að vinna annars staðar flykktist til spítalans. Þessi hreyfing varð skammlíf þar sem niðurskurður á fjárframlögum þýddi að segja þurfti upp fólki í alls kyns stoðþjónustu, enda var miðað við að láta niðurskurðinn bitna síðast á þjónustunni við sjúklinginn. Fólkið í stoðþjónustunni var þó upphaflega ráðið til vinnu sem nýttist læknum og hjúkrunarfræðingum, en unnið af fólki á lægri launum. Vinna í stoðþjónustunni átti að spara hærra launuðu fólki tíma, og spítalanum þannig peninga. Þegar skorið var niður í stoðþjónustunni  varð reksturinn aftur dýrari um leið og nagað var innan úr innviðum spítalastarfsins. Að lokum fyllist mælirinn hjá læknunum og hjúkrunarfræðingum sem standa við rúm sjúklingsins, einnig vegna þess að fólkinu sem vann bakvinnuna hefur verið sagt upp. Flótti lykilstétta úr landi til betri kjara annars staðar er aðeins hluti vandans.

Þetta gerðist líka í annarri mynd á öðrum vinnustöðum ríkis og sveitarfélaga. Þannig er staðan á mörgum bóka- og skjalasöfnum. Fagfólk bendir á síminnkandi framlög til bókakaupa sem fæla ungt fólk enn frekar frá bókasöfnunum. Stéttarfélagið hefur greint markvissa stefnu ríkis og margra sveitarfélaga til að ráða fólk með lægri launakröfur til starfa síðustu fimm árin. Þannig er grafið undan þjónustunni, en þetta er ekki sýnilegt fyrir notandann. Einn daginn er svo staðið frammi fyrir ónýtri þjónustustofnun, og tekur mörg ár að byggja upp aftur. Á meðan er ekki fýsilegt fyrir ungt fólk að mennta sig til þessara starfa og þannig vara áhrifin í mörg ár eftir. Einnig í upplýsingageiranum flyst þekkingin til landa þar sem mannsæmandi laun eru greidd, háir jafnt sem lágir, og lífskjör eru að öðru leyti betri. Þannig sjálfsbjargarviðleitni er eðlileg og til í öllum stéttum.

Það er ljóst að um leið og hið opinbera hefur tekið á sig þær skyldur að veita ákveðna þjónustu, ber því einnig skylda til réttlátra launa fyrir þær stéttir sem við þá þjónustu vinna. Það dugir ekki að láta þær verða ofurseldar launastigi sem liggur neðan við almennan markað og kalla það pólitíska afstöðu. Það er á engan hátt réttlætanlegt. Aðstaða er öll í skötulíki á mörgum stöðum, því þeir sem ekki nutu uppbyggingar fyrir árið 2008 hafa sannarlega ekki fengið að njóta hennar eftir það. Stórsigur nýrrar ríkisstjórnar í kosningum í vor sýndi að fólk beið eftir að snúa mætti við blaðinu. Frumvarp til fjárlaga 2014 endurspeglar ekki neina framtíðarsýn sem kom fram í loforðum stjórnarflokkanna þá og mun ekki hjálpa til við gerð kjarasamninga í haust.

Háskólafólk kallar eftir að tekið sé tillit til námslána í mati á skuldastöðu, og að afborganir á þeim séu metnar til greiðslubyrði og komið til móts við hana. Það segir nei við láglaunastöðum fyrir fólk sem hefur lagt að baki þriggja til fimm ára eða lengra nám til þess eins að geta unnið við fag sitt og þannig orðið landinu að gagni. Það kallar eftir stuðningi við nýsköpun og rannsóknir, sem er leið til bættra lífskjara síðar meir. Það kallar eftir skýrari framtíðarsýn en kemur fram í fjárlagafrumvarpinu, um það hvernig mannsæmandi lífskjör geta beðið þeirra sem leggja á sig nám og rannsóknarvinnu á háskólastigi í framtíðinni.